29
Oca

Bir Yergi Ustası’ndan Nükteler

   Yazar: Fahri Kaplan   Kategori: Edebiyat

    Nef’î (17. yüzyıl) Türk edebiyatının en önemli şâirlerindendir. En bilinen yönü hiciv ( karşındakini yermeye yönelik şiir, yergi) yazmaya meraklı olması ve bu konudaki ustalığıdır. Ben bu yazıda Nef’î’nin bu yönünü ortaya koyan iki güzel hadiseyi nakletmek istiyorum.

      Osmanlı Paşalarının toplandığı bir mecliste söz dönüp dolaşıp yazdığı hicivlerle birçok kimseyi kendisine düşman eden muzip şâirimiz Nef’î’ye gelir. Meclistekilerden Tahir Paşa daha önce ondan dili yanmış olsa gerek Nef’î’den lâf açılır açılmaz: “Aman, anmayın şu kelbi (köpeği)” der. Tabii bu lâf döner dolaşır, Nef’î’nin kulağına gelir. Kendisine köpek denmesine içerleyen ünlü hiciv ustası bu lâfın altında kalmayacaktır elbet. Tahir Paşa’yı şu nefis dörtlükle yerin dibine geçirir âdetâ:                 “Bana kelb demiş Tâhir Efendi
   İltifâtı bu sözde zâhirdir.
   Mâlikî mezhebim benim zira
   İtikadımca kelb Tâhirdir.
      
    Tahir, kelime anlamı olarak “temiz” demektir. Mâlikî mezhebine göre köpek temiz bir hayvandır. Nef’î burada “kelb (köpek) Tahirdir.” derken maliki mezhebinin bu özelliğini vurgularmış gibi görünüyor ancak arkaplanda Tahir Paşa’ya : “Asıl köpek sensin! Sen kim benim gibi söz üstâdına laf yetiştirmek” kim diyor.              ***        17. yüzyılın ünlü şâir ve şeyhülislâmı, Nef’î’nin de yakın dostu olan Şeyhülislâm Yahyâ Efendi Nef’î’ye şu kıt’ayı gönderir:          “Şimdi hayli sühanverân içre  

       Nef’î manendi var mı bir şâir

       Sözleri Seb’a-i Muallaka’dır

       İmr’ül-Kays kendisidir kâfir”

    ( Şimdi o kadar söz ustası içinde Nef’î ayarında bir şair var mıdır? Sözleri cahiliye Arapları’ndaki Yedi Askı şairleri gibi kuvvetlidir. O şairlerden İmr’ül-Kays adlı kâfir de onun ta kendisidir.)                  Aslında şâirliğinden övgüyle bahsedilen bu dörtlükteki kâfir kelimesine Nef’î içerlemiş olsa gerek ki Şeyhülislâm Yahyâ Efendi’ye cevap olarak aşağıdaki kıt’ayı yazar:  Bize kâfir demiş müfti Efendi
   Tutalım ben diyem ana müselman
   Varıldıkda yarın ruz-ı cezaya
   İkimiz de çıkarız anda yalan”
     
      (Müftü Efendi bize kâfir demiş. Şimdi ben de tutup ona  Müslüman desem yarın mahşer yerine vardığımızda ikimiz de sözümüzde yalancı çıkarız.)                           ***

         Nef’î elbette bu hicivlerden ibaret bir şâir değildir. Başkalarını ve kendisini övmede de üstüne yoktur bu büyük söz üstâdının. İskender Pala Nef’î’den şöyle bahseder: “Öven, övünen, söven bir şâir.” Tabii Nef’î’nin bu özelliklerinin yanında düşündüğünü ifade etmekten çekinmeyen çok samimî bir yüreği olduğunu da belirtmek gerek. Ancak herkesi yermiş olması ona çeşitli düşmanlar kazandırmıştır. En sonunda padişah IV. Murad kendisine hiciv yazmayacağına dair yemin ettirmiştir. Ama Nef’î bu, rahat durabilir mi? Vezir Bayram Paşa’yı hicvedince sarayın odunluğuna kapatılır. Artık şairin düşmanlarına gün doğmuş, onu cezalandırma fırsatı bulmuşlardır. Vezir Bayram Paşa da kendisine yapılan hakareti hazmedemez ve Nef’î hakkında idam kararı verilir. İdamı açıklamak için siyah tenli bir haremağası Nef’înin yanına gelir. Şairin haline acıyan haremağası Nef’î’ye der ki: “Al şu kâğıdı kalemi saraya bir dilekçe yaz. Ben de elimden geldiğince sana destek çıkar, seni bu cezadan kurtarmaya çalışırım.” Nef’î de kâğıdı eline alır, tam yazacağı sırada kalemin mürekkebi kâğıda damlar ve büyük bir siyah leke oluşturur. Nef’î de diline gelen nükteyi kaçırmaz ve haremağasının siyah tenini kastederek: “ Ağa hazretleri mübarek teriniz kâğıda damladı.” der. Bu söze sinirlenen haremağası da kağıdı buruşturur ve : “Var a köpek, sen ölümü hak etnişsin.” diyerek şâirin suratına fırlatır. Böylece Nef’î eline geçen bu son fırsatı da tutamadığı dili yüzünden hebâ eder ve sonrasında idam edilir. Ancak geriye adını gökkubbede ölümsüz kılacak şiirler bırakır. Mevlâ rûhuna rahmet eyleye.                                                                                              Fahri Kaplan

Tags: ,

Bu Yazı 29th Ocak 2008 Salı Saat 16:24 Edebiyat Kategorisine Yazıldı. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.

3 comments so far

İskender
 1 

Sözleri ve kıvrak zekasından dolayı minnetle andığımız bu yüce şairimiz hakkında böyle güzel bilgileri paylaştığınız için teşekkürü bir borç bilirim. Ayrıca yanlış hatırlamıyorsam bu büyük şairin peygamberimiz hakkında hacca giderken yazmış olduğu güzel bir beyt vardı biliyorsanız bana ulaştırabilirmisiniz.

Ocak 29th, 2008 at 17:27
 2 

İskender Bey!

Öncelikle ilginiz ve güzel yorumunuz için teşekkür ederim. Bahsettiğiniz hac yolculuğunda yazılan naat Nef’î’ye değil Nâbî’ye aittir ve ibret dolu bir hikâyesi vardır. Madem sordunuz onu da bir başka yazımda anlatırım inşaallah. Nef’î’nin Peygamber Efendimiz’e yazdığı “sözüm” redifli güzel bir naatı vardır. Ancak Nef’î bu,! Naatında bile kendini övmekten geri durmaz. Ama onun da iyi bir peygamber âşığı olduğunu o güzel naatından anlıyoruz. Allah hepsinin ruhlarına rahmet eylesin.

Ocak 29th, 2008 at 17:34
merve
 3 

Nef’î ‘nin hikayesini bilmiyordum ama aslında son andaki eline geçirdiği fırsatı dilini tutamamasından keybetmiş olduğunu düşünmüyorum. bana göre O bunu çok âlâ dilini tutupta değerlendirebilirdi, öyle ya söz konusu can olunca insan neler yapmaz.. ben onun minnet etmeyip o mektubu kendi uslûbu ile reddetmiş olduğunu düşündüm. ben ilk defa okuyorum üstâdın hikayesini ve ilk yorumum bu oldu okuduğumda. bu benim algımdı tabi bu bilinemez, ya da bilinir.. en doğrusunu Nef’î biliyordu..

sevgili Fahri Bey! bu paylaşımlarınızı çok beğenerek okuyorum. sizi tebrik ederim, kaleminize sağlık..

Şubat 8th, 2008 at 12:53

Lütfen Yorum Yaz

İsim
E-Posta Adresiniz
Websiteniz
Yorumunuz